مسئولیت هیئت‌ مدیره و مدیرعامل در صدور چک شرکت‌ های تجاری

صدور چک توسط شرکت‌های تجاری یکی از مواردی است که همواره با پرسش‌هایی درباره مسئولیت مدیران همراه است. آیا می‌توان وجه چک را از مدیرعامل یا اعضای هیئت‌مدیره وصول کرد؟ آیا مسئولیت آنها فقط حقوقی است یا کیفری نیز در پی دارد؟ در ادامه این مقاله به‌صورت جامع و حرفه‌ای به این موضوع می‌پردازیم.

صدور چک توسط شخص حقوقی

شخص حقوقی، مانند شرکت‌های تجاری، دارای شخصیت مستقل است و اموال و دارایی‌های آن مختص خود شرکت خواهد بود. با این حال، تصمیمات و اقدامات شرکت توسط نمایندگان آن یعنی مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره انجام می‌شود.

طبق ماده ۱۲۵ لایحه اصلاح قانون تجارت، مدیرعامل در حدود اختیارات تفویض‌شده از سوی هیئت‌مدیره نماینده شرکت محسوب می‌شود و حق امضاء اسناد تجاری را دارد. همچنین، اعضای هیئت‌مدیره ممکن است حق امضاء دریافت کنند تا اسناد تجاری را به نمایندگی از شرکت صادر کنند.

بیشتر بخوانید: مشکلات رایج در ثبت چک در سامانه صیاد و راه‌ حل‌ های آن برای مدیران کسب و کار

مسئولیت پرداخت وجه چک صادرشده توسط شرکت

مطابق ماده ۱۹ قانون صدور چک، چک صادرشده توسط نماینده قانونی شرکت (مدیرعامل یا اعضای هیئت‌مدیره دارای حق امضاء) و صاحب امضاء، متضامناً مسئول پرداخت وجه چک هستند. بنابراین، در صورت بلامحل بودن چک، دارنده چک می‌تواند:

• علیه خود شرکت اقدام کند

• علیه مدیر یا مدیرانی که چک را امضا کرده‌اند اقدام نماید

دادگاه‌ها در چنین مواردی معمولاً حکم به پرداخت وجه چک از هر دو طرف صادر می‌کنند.

مسئولیت کیفری مدیران

مدیران امضاکننده چک، مشمول مسئولیت کیفری نیز خواهند بود، مگر آنکه ثابت کنند عدم پرداخت ناشی از اقدام شرکت بوده است. در این حالت، مسئولیت کیفری از مدیر رفع می‌شود، اما مسئولیت مدنی برای مطالبه وجه چک همچنان باقی است.

مسئولیت مدیرانی که حق امضا دارند اما چک را امضا نکرده‌ اند

در صورتی که مدیر یا عضو هیئت‌مدیره دارای حق امضا باشد اما شخصاً چک را امضا نکرده باشد، طبق قانون مسئولیتی متوجه او نیست. مسئولیت تنها به امضاکننده تعلق می‌گیرد.

بیشتر بخوانید: مدیران شرکت‌ها باید این موارد را درباره صدور چک بدانند

مراجعه به اجرای ثبت

در قانون، امکان صدور اجراییه علیه صادرکنندگان چک وجود دارد. با این حال، در عمل دوایر اجرای ثبت اغلب از صدور اجراییه علیه اشخاص حقوقی خودداری می‌کنند و این رویه را محدود به افراد حقیقی می‌دانند. با این حال، اقدامات حقوقی و کیفری علیه مدیر امضاکننده و شرکت همچنان ممکن است.

سخن پایانی

• مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره دارای حق امضا، می‌توانند به نمایندگی از شرکت چک صادر کنند.

• چک صادرشده توسط شرکت، متضمن مسئولیت مدنی و حقوقی مدیر امضاکننده است.

• مسئولیت کیفری مدیر تنها در صورتی رفع می‌شود که ثابت کند عدم پرداخت ناشی از اقدام شرکت بوده است.

• مدیرانی که حق امضا دارند اما چک را امضا نکرده‌اند، مسئولیتی ندارند.

• برای صدور اجراییه، رویه عملی دوایر ثبت غالباً محدود به افراد حقیقی است، اما اقدامات قضایی علیه شرکت و مدیر امضاکننده ادامه دارد.

با توجه به پیچیدگی قوانین و امکان ایجاد اختلافات حقوقی، توصیه می‌شود در موارد صدور چک توسط شرکت‌های تجاری، از مشاوره وکلای متخصص بهره گرفته شود تا حقوق دارنده چک به‌طور کامل محافظت گردد.